Phân tích bài thơ Vội Vàng của nhà thơ Xuân Diệu

14/02/2020

Nhà thơ Xuân Diệu là cái tên quen thuộc trong làng thơ ca Việt Nam bởi các tác phẩm mang tư tưởng  mới mẻ của phong trào Thơ mới . Chính sự đặc trưng ấy đã giúp ông thành công ngay từ tập thơ đầu tay mang tên “Thơ thơ”. Có thể nói rằng, bài thơ “ Vội vàng” bật lên với tình yêu tuổi trẻ, yêu cuộc sống, cùng với những quan niệm về nhân sinh và triết lý về thời gian đã giúp tên tuổi của Xuân Diệu đến gần hơn với các độc giả. Và bài viết dưới đây của mình sẽ phân tích về “ Vội vàng” này và điều mang lại thành công cho tác phẩm.

Nhắc đến danh xưng “ông hoàng thơ tình”, chắc hẳn mỗi chúng ta ai cũng sẽ nghĩ ngay đến nhà thơ Xuân Diệu. Những tác phẩm của ông phần lớn là thể hiện ước muốn, khát khao được giao cảm, hoà mình với thiên nhiên, đất trời và sống trọn vẹn với tuổi trẻ. Và chính “ Vội vàng” bài thơ được in trong tập thơ “Thơ thơ” là tác phẩm thể hiện rõ nhất về khát vọng sống ấy. Từng ca từ trong bài thơ thể hiện những quan niệm mới mẻ về thời gian, về tuổi trẻ và sự cách tân độc đáo trong thơ ca. Tác phẩm “ Vội vàng” đã bộc lộ về những ước muốn của bản thân Xuân Diệu, niềm hân hoan được chìm đắm vào vẻ đẹp của thiên nhiên, một chút nuối tiếc về cuộc đời và để lại vài dòng triết lý nhân sinh giữa cuộc sống hối thúc, giục giã. 

Phân tích bài thơ Vội Vàng của nhà thơ Xuân Diệu

Chỉ với bốn câu thơ ngũ ngôn mở đầu dưới đây đã thể hiện rõ cái tôi cá nhân thật kì lạ và cũng táo bạo của nhà thơ

“Tôi muốn tắt nắng đi

Cho màu đừng nhạt mất

Tôi muốn buộc gió lại

Cho hương đừng bay đi”

Hai hiện tượng thiên nhiên là nắng và gió kết hợp với phép điệp từ “ tôi muốn” đã cho chúng ta thấy được ước nguyện phi lý và ngông cuồng của nhà thơ. Thật là vô lý khi mà Xuân Diệu  muốn can thiệp vào quy luật của tự nhiên với ước muốn được “ tắt nắng đi”, “ buộc gió lại”. Đó là một khao khát có thể tắt nắng đi “cho màu đừng nhạt mất” và muốn buộc gió lại “cho hương đừng bay đi”. Tác giả mong muốn những khoảnh khắc của hiện tại: vẻ đẹp của trần gian, hương sắc của đất trời được bất tử để bản thân có thể đắm mình tận hưởng những món quà mà thiên nhiên ban tặng. Với bốn dòng thơ kết hợp với điệp từ “tôi muốn” đã làm bật rõ nên cái tôi cá nhân của một con người yêu, say đắm vẻ đẹp bình dị của thiên nhiên và vô cùng trân quý cuộc sống.

Sau khi cho mọi người thấy niềm yêu thiên, qua con mắt để nhìn và sự cảm nhận của tâm hồn, tác giả một lần nữa lại hân hoan khi khám phá ra nhiều điều kỳ diệu của tạo hóa quá các dòng thơ dưới đây:  “ Của ong bướm này đây tuần tháng mật

Này đây hoa của đồng nội xanh rì
Này đây lá của cành tơ phơ phất
Của yến anh này đây khúc tình si
Và này đây ánh sáng chớp hàng mi
Mỗi sáng sớm, thần Vui hằng gõ cửa

Tháng giêng ngon như một cặp môi gần”

Tác giả tiếp tục sử dụng điệp từ “ này đây” để liệt kê lần lượt từng hình ảnh cụ thể của mùa xuân. Đấy là ong bướm cùng tuần tháng mật, hình ảnh của một đôi vợ chồng mới cưới đang cùng nhau tận hưởng tuần trăng mật. Tiếp đến là hình ảnh đồng cỏ nội với màu xanh mướt và lá của những cành non tơ, mềm mại, uyển chuyển. Tất cả đều đang hòa mình trong âm thanh của loài chim tượng trưng cho một tình yêu vĩnh hằng đó là chim yến anh. Sự kiều diễm của ánh sáng “ chớp hàng mi”,  niềm vui khi “ thần Vui hằng gõ cửa” chính là sự cảm nhận của Xuân Diệu về cuộc sống này. Tháng giêng được tác giả nhắc đến với ý nghĩa là tháng đầu tiên khi xuân về, là tuổi trẻ, thanh xuân của một con người. Hình ảnh “ tháng giêng” ấy so sánh với “ cặp môi gần” thật độc đáo. Bởi lẽ, chúng ta dễ dàng nhận thấy ở cái thời kỳ trước không một tác phẩm nào có sự xuất hiện một hình ảnh thực thể như môi của con người, nhưng Xuân Diệu đã mạnh dạn thể hiện điều đó trong thơ của mình. Và tác giả nhìn và quan sát vẻ đẹp của mùa xuân với ánh mắt của một kẻ say tình. Tháng giêng từ một hình ảnh vô hình bỗng trở nên hiện hữu đầy sức hấp dẫn và quyến rũ qua cách sử dụng tính từ “ ngon”. Có thể nói đây là một sự sáng tạo mới trong thơ mà chỉ Xuân Diệu có được. Bởi lẽ, trong thơ ca trung đại vẻ đẹp thiên nhiên thường được dùng để làm tiêu chuẩn để miêu tả vẻ đẹp của con người hay còn gọi là “ bút pháp ước lệ tượng trưng” nhưng bản thân tác giả lại làm điều ngược lại dùng nét đẹp của con người làm thước đo chuẩn mực cho cái đẹp của thiên nhiên. Bởi sự cách tân độc đáo trong tác phẩm đã làm nổi bật lên tư tưởng tiến bộ, mới mẻ của một nhà thơ mới. Qua đó, tác giả muốn nói rằng, tuổi trẻ chính là thời gian đẹp nhất của một đời người và tình yêu chính là giá trị lớn nhất của tuổi trẻ. Cũng chính vì điều ấy mà ta thấy rằng, tác giả đã yêu tuổi trẻ, thanh xuân và yêu cuộc sống này đến nhường nào. Để có thể yêu cuộc sống này một cách trọn vẹn nhất, tác giả đã tập trung cảm nhận bằng tất cả các giác quan: mắt, mũi, miệng, tai và trái tim đang hòa nhịp vào tình yêu thiên nhiên, cuộc sống. Điều này làm ta như thấy tác giả đang đứng hiên ngang giữa cái đất trời rộng lớn, tay dang rộng, để có thể ôm lấy nhiều nhất, trọn vẹn nhất sức sống của thiên nhiên.  

Yêu thiên nhiên là thế, nhưng có lẽ rõ ai cũng bồi hồi tiếc nuối và tác giả cũng vậy:

“ Tôi sung sướng. Nhưng vội vàng một nửa

Tôi không chờ nắng hạ mới hồi xuân” 

Điểm lạ của câu thơ này chính là sự xuất hiện của dấu chấm giữa, làm ngắt đôi thành hai vế  làm người đọc cảm nhận rõ hai trạng thái cảm xúc khác nhau trong cùng một dòng thơ. Đó chính là cảm giác hụt hẫng, giữa một bên là bản lề khép hờ, sự chốt lại cái tình yêu thiên nhiên và một bên là sự mở ra phía sau những trăn trở băn khoăn về cuộc đời. Dòng thơ như muốn nói lên rằng không phải đợi chờ đến khi nắng hạ bắt đầu thì mới hoài xuân mà ngay trong cái khoảnh khắc vẫn đang chìm đắm trong mùa xuân, đang sung sướng hạnh phúc tận hưởng tuổi trẻ thì tác giả đã nghĩ đến cái thời điểm nuối tiếc khi mùa xuân, tuổi trẻ đi qua. Ông biết rằng đấy là quy luật của tự nhiên và không một ai có thể tránh khỏi:

“ Xuân đương tới nghĩa là xuân đương qua

Xuân còn non, nghĩa là xuân sẽ già
Mà xuân hết nghĩa là tôi cũng mất
Lòng tôi rộng, nhưng lượng trời cứ chật
Không cho dài thời trẻ của nhân gian
Nói làm chi rằng xuân vẫn tuần hoàn

Nếu tuổi trẻ chả hai lần thắm lại”

Đoạn thơ trên thể hiện một quan niệm mới, lối suy nghĩ mới mà trước Xuân Diệu chưa ai có, khác với những quan niệm được đặt ra trong thơ ca trung đại khi cho rằng thời gian là tuần hoàn, không bị mất đi mà chỉ là quay lại nguồn gốc ban đầu. Nhưng trong suy nghĩ của Xuân Diệu lại cho rằng thời gian là sự tuyến tính, chính là một đi và không bao giờ quay trở lại. Qua các cặp từ trái ngược: tới- qua, non- già, đã làm bật lên sự trôi chảy của thời gian mặc dù nó chỉ đang vừa bắt đầu, đang hiện hữu, tồn tại. Mùa xuân của thiên nhiên, của tuổi trẻ, cái khoảng thời gian mà ai cũng yêu, tươi đẹp và ý nghĩa nhất của một đời đang dần trôi đi trong sự tiếc nuối của biết bao người không chỉ riêng tác giả. Câu thơ ấy hàm chứa một ý nghĩa nhân sinh sâu sắc cũng là lời nhắn nhủ mà tác giả muốn gửi gắm đến tất cả mọi người: hãy trân quý từng khoảnh khắc, thời gian của mình, bởi thanh xuân tuy dài nhưng cũng thật ngắn ngủi, là khoảng thời gian mà con người sung sức nhất, có nhiều cơ hội để nâng cao thử thách bản thân, cho bản thân được phép thất bại và làm lại. Ấy thế mà cái tuổi trẻ nhìn vậy chứ trôi qua trong cái chớp mắt đã thấy bản thân đã già, khi mà nhưng ước mơ hoài bão dự định vẫn chưa kịp hoàn thành, và khi tuổi trẻ đi qua dù bạn có bao nhiêu tiếc nuối đi chăng nữa thì mong muốn quay lại khoảnh khắc ấy sẽ không bao giờ xảy ra.

Để rồi, Xuân Diệu viết nên những tiếc nuối của bản thân khi nghĩ về giây phút tuổi trẻ đi qua:

“ Còn trời đất nhưng chẳng còn tôi mãi

Nên bâng khuâng tôi tiếc cả đất trời”

Thời gian của đất trời thì vẫn cứ ở đó, đến rồi lại đi theo một tuần hoàn ấy thế nhưng tuổi trẻ thì không như vậy, nó đến rồi rời xa ta mãi mãi khi ta còn chưa kịp cảm nhận hết giá trị của nó. Sự nuối tiếc trồng tác giả được thể hiện rõ khi mà ông nhìn mọi cảnh vật xung quanh nhuộm màu chia ly: mùi tháng năm, lời than thầm tiễn biệt sông núi, còn gió thì thào với lá biếc, nổi hơn vì sắp phải bay đi, tiếng chim bỗng đứt tiếng reo thi. Những hình ảnh như muốn nói lên rằng đến vạn vật xung quanh cũng đang phải gánh chịu sự tàn phá của thời gian chứ không chỉ riêng con người. Mặc dù đang trong giây phút hạnh phúc nhưng sự chia ly lại đang ngấm ngầm nổi lên “trong gặp gỡ đã có mầm biệt ly”. Qua cái nhìn sáng tạo của tác giả, cảnh vật xung quanh cũng biết vui, buồn, hờn giận, nó cũng đang âm ỉ một sự lo lắng về khoảnh khắc mùa xuân qua đi với bao nỗi niềm tiếc nuối. Mạch cảm xúc của khổ thơ được tác giả kết thúc qua sự kết hợp của thán từ “ ôi”, dấu chấm than và dấu ba chấm: biểu hiện một tâm trạng vẫn còn đang dở, chưa nói hết và sự tiếc nuối đến tột cùng. Tác giả khép lại đoạn thơ khi mà bao cảm xúc vẫn đang có sự bâng khuâng, lưu luyến, và cũng chính sự nhận thức đặc biệt về dòng trôi của thời gian mà làm cho chúng ta thấy được cái tôi mãnh liệt của tác giả.

Có lẽ bởi sự tiếc nuối về dòng chảy thời gian sao quá nhanh ấy đã làm cho tác giả nảy sinh với bao ý nghĩ “ Mau đi thôi! Mùa chưa ngả chiều hôm”, như muốn không chỉ thúc giục bản thân tác giả mà còn muốn giục chúng ta hãy sống nhanh lên, hãy vội vã trước khi tuổi trẻ đi qua. Để rồi tác giả có thể ôm trọn lấy, để bản thân tan chảy vào vẻ đẹp của đất trời và tận hưởng một cách trọn vẹn và vĩnh viễn. Mạch cảm xúc đang buồn tủi, tiếc nuối bỗng bừng sáng, vui tươi qua các dòng thơ:

Phân tích bài thơ Vội Vàng của nhà thơ Xuân Diệu

“ Ta muốn ôm

Cả sự sống mới bắt đầu mơn mởn;
Ta muốn riết mây đưa và gió lượn,
Ta muốn say cánh bướm với tình yêu,
Ta muốn thâu trong một cái hôn nhiều
Và non nước, và cây, và cỏ rạng,
Cho chếnh choáng mùi thơm, cho đã đầy ánh sáng

Cho no nê thanh sắc của thời tươi”

Ở khổ thơ cuối tác giả đã có sự chuyển đổi trong cách xưng hô từ “ tôi” sang “ta”, sử dụng điệp từ “ ta muốn” và đan xen câu thơ “ta muốn ôm” nhằm tạo nên sự tăng tiến, cao trào trong nhịp điệu của bài thơ. Bởi sự đổi cách xưng hô đã làm thay đổi một phần mạch cảm xúc đồng thời thể hiện tâm tư muốn đối thoại với tất cả vạn vật xung quanh, thể hiện khát vọng sống, khát vọng tình yêu và mong muốn được tận hưởng của tác giả. Điệp từ “ta muốn” với nhịp điệu nhanh, hối hả cùng với các động từ tăng tiến từ mạnh đến nhẹ “ ôm, riết, say, thâu” là tác giả đang giục chính mình và chúng ta hãy tận hưởng thật trọn vẹn từng khoảnh khắc mà tạo hoá ban tặng. Hãy sống thật vội vàng thật hối hả với ý nghĩa tích cực vừa làm vừa tận hưởng thay vì lối sống ỷ lại, trông chờ người khác, chỉ biết tận hưởng mà không làm gì. Với lối suy nghĩ thiển cận ấy sẽ làm bạn tiếc nuối khi mà tuổi trẻ đã đi qua. 

Ở câu thơ “ Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngươi!” ý thơ vừa độc đáo vừa táo bạo này như muốn nói lên với tất cả rằng tác giả có một khát khao cháy bỏng, muốn chiếm trọn lấy mùa xuân của tuổi trẻ cho riêng mình, để tận hưởng trọn vẹn nhất về hương vị của cuộc đời.

Bài thơ “ Vội vàng” khép lại với bao suy ngẫm về tuổi trẻ, thời gian và tình yêu. Đó là chúng ta cần quý trọng thời gian hơn thậm chí là từng giây, từng phút trôi qua, cống hiến bản thân cho cuộc đời thêm tươi đẹp, đóng góp cho sự nghiệp phát triển đất nước dù ít dù nhiều, và đừng để tuổi trẻ trôi qua trong nuối tiếc.

Với những tư tưởng của một nhà thơ trong phong trào thơ mới, đặc biệt là những tư tưởng quan niệm táo bạo, mới mẻ về cuộc đời, tác giả đã để cho chúng ta một tác phẩm giàu quan niệm nhân sinh và đầy triết lý sống. Tác phẩm “ Vội vàng” là lời tâm sự của một con người có tâm hồn yêu đời, yêu cuộc sống mãnh liệt đã làm cho ta có cái nhìn thật khác về thời gian và tuổi trẻ của cuộc đời này.

Cảm ơn các bạn đã theo dõi bài viết của mình.

>> Xem thêm bài: